Đinh Bộ Lĩnh – thân thế và sự nghiệp (phần I)


 
Bức tượng thờ Vua Đinh Tiên Hoàng


Quê hương:
Đinh Bộ Lĩnh sinh năm Giáp Thân (924), quê ở làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng, nay là xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, bố là Đinh Công Trứ giữ chức Thứ sử Hoan Châu (Nghệ An), mẹ là Đàm Thị.

Châu Đại Hoàng có động Hoa Lư thuộc hai xã Uy Viễn và Uy Tế, huyện Lệ Bình (tức huyện Gia Viễn ngày nay), bốn mặt đều có núi đá bao bọc, trong có một chỗ hơi bằng phẳng rộng rãi, gọi là động Hoa Lư.

Quê hương Vua Đinh, nay thuộc xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, nằm cách động Hoa Lư (cũng gọi là Thung Lau, thuộc xã Gia Hưng, huyện Gia Viễn) 8km về phía nam. Tại đây còn có thôn Vân Bồng được coi là sách Bông do Đinh thúc Dự chiếm cứ, còn xứ Đào An (được coi là sách Đào Áo) là nơi đóng quân của Vua Đinh. Trong xã còn có núi Đại Hữu, tức núi Kỳ Lân, có mộ phát tích nhà Đinh, có núi Bất Nghì, còn gọi là núi Đỗ Thích, đứng cạnh để minh chứng cho bài sắm vĩ năm 974 “Đỗ Thích thí Đinh Nghì” (Đỗ Thích giết Đinh Tiên Hoàng đế và Nam Việt vương Đinh Liễn). Cạnh đó có thôn Điềm (Đàm) Xá, Điềm (Đàm) Giang, có sông Đại Hữu (Đại Hoàng) uốn khúc chảy qua, nơi có huyền thoại Vua Đinh bị chú đuổi chạy đến cầu Đàm Gia (sau đổi làm Điềm Xá, Điềm Giang thuộc xã Gia Thắng huyện Gia Viễn), cầu gãy, được rồng vàng chở qua sông thoát nạn. Tại thôn Vĩnh Ninh (xã Gia Phương) ngày nay vẫn còn ngôi từ đường họ Đinh mà con cháu tự nhận là hậu duệ của Vua Đinh, ở đây cũng lưu giữu một số câu truyền ngôn liên quan đến Vua Đinh như: Đại Hữu sinh vương, Điềm Dương (Giang) sinh thánh, hoặc Đại Hữu làm sao Đào Ao làm vậy.

Mặc dù các nguồn truyền thuyết, dã sử mô tả các sự kiện lịch sử liên quan đến tuổi ấu thơ cảu Vua Đinh cũng mâu thuẫn nhau, thậm chí không phù hợp với thực địa (chẳng hạn núi Kiếm Lĩnh (Cắm Gươm) nơi được coi là dấu tích ông chú vứt gươm lạy cháu (Vua Đinh) thì lại ở rất xa nơi được coi là có cầu Đàm Gia và rồng vàng cứu Bộ Lĩnh, hoặc sách Bông là địa bàn của Đinh Phúc Dự (thôn Vân Bồng) lại có đền thờ Vua Đinh, còn thôn Đào Ao thì không biết từ bao giờ và lý do gì bị biến mất, tuy vậy xứ đất ấy vẫn mang tên xứ Đào Ao…), nhưng có một điểm chung là đều tô đậm yếu tố quê hương Vua Đinh ở đây.

Góp phần chứng minh Vua Đinh quê ở xã Gia Phương là đại danh hành chính cổ Đại Hoàng. Khi viết Vua Đinh quê ở châu Đại Hoàng thì các bộ sử cũ muốn nói rằng: châu này đã có từ thế kỷ X. Sách Cương mục chú thích châu Đại Hoàng là huyện Gia Viễn thời Nguyễn (tức vùng đất các huyện Gia Viễn, Hoa Lư, thành phố Ninh Bình và một phần của huyện Nho Quan bây giờ). Như vậy, châu Đại Hoàng bao trùm cả động Hoa Lư, sách Đào Áo (Ao), sách Bông và kinh đô Hoa Lư. Đất gốc của châu nằm ngay làng quê Vua Đinh. Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, ở đây có xã Đại Hoàng, tổng Đại Hoàng. Giữa thế kỷ XIX, Đại Hoàng đổi thành Đại Hữu. Chữ “Đại Hoàng” liên quan tới ông vua lớn Đại Thắng Minh Hoàng đế, ông vua lập nên quốc gia Đại Cồ Việt, tức vua Đinh Tiên Hoàng. Tên thôn Đào Ao thì vẫn tồn tại cho đến bây giờ (xứ Đào Ao), nhưng trong sử sách, người ta đều viết và đọc chệch thành Đào Áo (Đào Úc). Cho đến thế kỷ XIX, trong Minh Mạng tấu nghị, nhà vua nhận được lời tấu của quan bộ Hộ cho đổi tên một số làng xã không đẹp, thành tên đẹp, trong đó thôn Đào Ao được đổi thành thôn Xuân Trì (ao xuân). Nay xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn có thôn Xuân Trì nằm cách thôn Đào Ao (xã Gia Phương) chuyển đến từ xưa.

Theo sử liệu thì khi trưởng thành, Đinh Bộ Lĩnh được lập làm trưởng ở sách Đào Áo. Có thể Đinh Bộ Lĩnh đã dời từ động Hoa Lư về đóng quân ở sách Đào Áo. Động Hoa Lư ở vùng đất xã Gia Hưng chỉ là căn cứ ban đầu của ông. Chính nơi đây đã để lại một mốc son chói lọi trong sự nghiệp đế vương của Đinh Bộ Lĩnh: chiến thắng đội quân triều đình Cổ Loa sau hơn một tháng trời chiến đấu.

Cha mẹ và thời niên thiếu

Theo sử liệu thì cha Đinh Bộ Lĩnh là Đinh Công Trứ, làm quan giữ chức Thứ sử Hoàn Châu (Nghệ An), mẹ là Đàm Thị.

Sử cũ cho biết: năm 931, khi Dương Đình Nghệ đánh chiếm được Giao Châu, xưng là Tiết độ sứ, đã trao cho Đinh Công Trứ chức Thứ sử Hoan Châu (Nghệ An).

Năm 938, Ngô Quyền giết Kiều Công Tiễn, đánh thắng giặc Nam Hán, lên làm vua, vẫn dùng Đinh Công Trứ làm Thứ sử Hoan Châu (Nghệ An). Ngoài chức Thứ sử, Công Trứ còn kiêm nhiệm chức Ngự phiên đô đốc. Suốt hai triều đại Dương Đình Nghệ và Ngô Vương Quyền, Đinh Công Trứ đều được cử giữ chức (quyền) Thứ sử Hoan Châu. Theo An Nam chí lược thì Công Trứ mất khi đang tại chức, Đinh Bộ Lĩnh được kế tập chức của cha thức thay cha làm Thứ sử Hoan Châu.

Từ năm 939 trở đi, đất nước ta thoát khỏi ách đô hộ phương Bắc, nhưng các đơn vị hành chính vẫn giữ nguyên như thời thuộc Đường. Trong hoàn cảnh đó, Đinh Công Trứ giữ chức Thứ sử Hoan Châu tức đứng đầu châu Hoan. Sách Thiên Nam ngữ lục viết:

Đinh Công thủa nhậm Hoan thành

Biết một hiền lành chẳng chút gian tham

Khi Đinh Công Trứ là một nha tướng của Dương Đình Nghệ (trước năm 931), bà Đàm Thị có thể ở quê nhà. Nhưng từ khi Công Trứ được cử làm Thứ sử Hoan Châu, bà Đàm Thị vào Hoan Châu ở cùng chồng và con trai Bộ Lĩnh. Cho đến năm 945, khi Dương Tam Kha cướp ngôi nhà Ngô, hai vợ chồng ông đã cùng con trai trở về quê nhà.

Đinh Bộ Lĩnh thời niên thiếu

Theo các sử liệu thì Đinh Bộ Lĩnh lúc nhỏ thường cùng trẻ chăn trâu ở chốn sơn dã, được lũ trẻ tôn làm trưởng, lấy lễ vua tôi để giúp vương. Những lúc vui đùa, bọn trẻ đấu tay làm kiệu khiêng vương đi, lấy bông lau làm cờ đi trước dẫn đường như nghi vệ thiên tử. Lúc rảnh rỗi, bọn trẻ giục nhau đi kiếm củi nộp cho vương như nghi thức cống nạp vậy.

Từ năm Tân Mão (931) cho đến năm Kỷ Hợi (939), hoặc năm Ất Tỵ (945), Đinh Bộ Lĩnh sống cùng cha mẹ ở Hoan Châu. Do được nuôi dạy tử tế, lại tiếp thu được kinh nghiệm cuộc sống, khí chất cũng như tính cách, sự khôn ngoan, quyết đáp chốn quan trường… nên khi về quê xây dựng lực lượng mưu việc lớn, Đinh Bộ Lĩnh đã hội tụ đủ tố chất, một châu lớn và quan trọng (Hoan Châu), người vừa có uy thế chính trị, vừa là một vị tướng – một ông quan dạn dày trận mạc, đầy đủ kinh nghiệm để giúp con trai mình làm đại sự. Cho nên chúng ta khẳng định: tuổi niên thiếu Vua được nuôi dạy ăn học (cả văn lẫn võ) tử tế.

Theo Địa chí Ninh Bình


Thống kê truy cập
  • Đang online: 12
  • Hôm nay: 94
  • Trong tuần: 789
  • Tất cả: 27 439